Eén van de grootste kritiekpunten op Fifa 12 was de player impact-engine. Het idee van meer natuurlijke duels sprak aan, de uitwerking bleek een stuk minder prijzenswaardig. Spelers vlogen door de lucht, maakten om het kleinste wissewasje koprollen en hadden ledematen die zo nu en dan van flubber leken. Speelde je in je eentje, dan merkte je daar relatief weinig van - de kunstmatige intelligentie speelde gestandaardiseerd voetbal. Gekke situaties bleven daardoor tot een minimum beperkt. Online groeide de engine echter uit tot frustratiefactor nummer twee ('quitters' blijven nóg vervelender). Onverwachte of ongepaste tackles, klutssituaties voor de goal; minstens een keer of vijf per wedstrijd rolden er wel wat Huntelaars en Robbens over de grond.

Geen rollende Anita's meer?

De impact (ha!) van de engine is in Fifa 13 teruggeschroefd - en daarmee verbeterd. Duels draaien meer om lichte schouderduwtjes en leveren vaak genoeg ook balbezit op zonder dat de spelers weer eens met hun hoofd op de grond knallen of 'gewoon' gelanceerd worden. Alleen grove slidings en clashes tussen bijvoorbeeld Pepe en Anita leveren nu nog echt spektakel op. Maar ook hier geldt; het is een stuk subtieler. Op een geloofwaardige manier stoten ze de koppen tegen elkaar, wordt een enkel verzwikt of brengt de een de ander uit balans.

Aangezien de player impact-engine een wezenlijk onderdeel uitmaakt van de game, werkt dit door in bijvoorbeeld het strategische verdedigen. Het juist inzetten van je tackle is effectiever en wanneer je te vroeg of te laat bent, betekent dat niet gelijk zo'n gekke vliegpartij of overdreven botsing. De mate van gradatie is bijzonder. Verrassend genoeg merk je de verbeterde engine ook bij onder meer de ingooien. In Fifa 12 grepen ze naast de bal of bereikten spelers die snel het spel wilden hervatten al rollend de zijlijn, doordat ze onderweg scheidsrechters, ballen of wat al niet meer tegenkwamen. Dat is verleden tijd en wanneer de bal in het veld ligt, tikt een teamgenoot 'm naar de back of vleugelspeler.

Details, details

Dit laatste houdt de vaart in de game en is ook doorgevoerd bij het snel nemen van vrije trappen. Is de bal niet waar de overtreding gemaakt is, dan tikt een teamgenoot 'm terug naar die plek. Het klinkt allicht als een pietluttige verbetering en dat is het op zichzelf genomen ook. Het is ironisch genoeg echter dit soort details dat het verschil maakt tussen 'weer een vervolgtitel' en een nog rijkere voetbalervaring. De details zijn niet zozeer toegevoegd omdat ze zo leuk in een persbericht staan, ze maken stuk voor stuk een integraal deel uit van de game. Ze zijn daadwerkelijk van waarde; de kunstmatige spelonderbrekingen en laadschermen worden tot een minimum beperkt.

Tijdens de carrièremodus houden de commentatoren je continu op de hoogte van al het voetbalnieuws. Gebeurt er iets in de wedstrijd van een concurrerend team, dan neemt een externe reporter het woord en bericht hij over een gemiste penalty, rode kaart of Van Basten-esque omhaal. Na een wedstrijd berichten de heren je over de meest recente uitslagen, de stand of die ene belangrijke transfer. Het draagt bij aan de beleving.

Tijdens het spelen komen tevens steeds meer nieuwe features en extra's aan het licht. Als je succes boekt, maak je kans op een bondscoachschap, misschien bestraft de scheidsrechter je omdat je met het muurtje te veel centimeters smokkelt of laat je bij een vrije trap twee mannen over de bal springen, waarna de derde een verrassingsschot lost. En voor je het weet speel je tijdens het 'laadscherm' een half uur dezelfde skill game, in plaats van aan die cruciale bekerwedstrijd te beginnen. Deze veredelde minigames zijn absoluut van meerwaarde, maar blijken geen onverdeeld succes. Het afronden op doel of dribbelen langs verdedigers en pionnen nodigen uit tot highscore-races, het geven van de lange pass in de richting van rode tonnetjes groeit al snel uit tot een virtuele loterij. Of je raak schiet, lijkt slechts ten dele afhankelijk van vaardigheden, terwijl juist hierin de meerwaarde van minigames als deze hoort te liggen.

Neem die bal eens goed aan!

Dit soort details worden aangevuld door grotere, meer fundamentele aanpassingen in de spelmechaniek. De loopacties van teamgenoten zijn nu daadwerkelijk functioneel. Ze bereiken nog niet het niveau van Pro Evolution Soccer, maar komen aardig in de buurt en maken die ene steekpass nog waardevoller.

First-touch is in dit licht de meest invloedrijke toevoeging. In wezen komt het erop neer dat aannames aan meer variabelen onderhevig zijn en daardoor voor beslissende momenten kunnen zorgen. Speel je de bal net iets te hard of onzuiver in, dan komen de backs van het Nederlands elftal waarschijnlijk aardig in de problemen. Aan de andere kant betekent dit ook dat je op eigen kracht in één keer kunt wegdraaien bij een verdediger en zo één-op-één met de keeper komt te staan. Grofweg spelen de vaardigheden van de speler, de ingespeelde pass, de lichaamshouding en de druk van de verdedigende partij een rol.

Over het algemeen is first-touch een verademing. Het Barcelona-achtige veldspel kan nog wel, doch in mindere mate. Je zult bovendien echt van goede huizen moeten komen om een wedstrijd zonder slechte aannames te spelen. Zelfs gelouterde spelers als Scholes en Van Bommel verslikken zich soms in een plots opstuiterende bal. De wedstrijden worden in die zin minder voorspelbaar en voorkomen dat je op de automatische piloot speelt. Elke pass elke beweging moet je overwegen en vooral uiterst geconcentreerd uitvoeren. Het maakt Fifa 13 complexer, veelzijdiger en bovenal geloofwaardiger

De keerzijde van dit systeem is dat kleinere, minder bedeelde teams eens te meer in het nadeel zijn. Ongeacht je eigen vaardigheden, springt per definitie wel elke paar minuten een bal van de voet. Nu is dat in de carrièremodus nog charmant. Strijd je als Roda JC om Europees voetbal, dan kun je er gif op innemen dat tegenstanders als Heerenveen, RKC en VVV net als jij enkele foutjes maken. Online, tegen de Madrids, City's en Münchens van deze wereld, heb je echter niets te zoeken met een Nederlandse club uit de middenmoot. Met AZ of Feyenoord de elektronische sport (of zelfs de doorsnee online ranglijsten) domineren, is nog lastiger dan voorheen.

Tijd voor nieuwe generatie?

Fifa 13 is alweer het zevende deel op de huidige generatie consoles (Fifa Street en de WK -en EK-edities daargelaten). Dat maakt het des te knapper dat er weer cruciale aanpassingen zijn doorgevoerd die waarschijnlijk de nodige extra rekenkracht vereisen. Visueel gezien zijn de laatste drie delen min of meer inwisselbaar, qua spelervaring zijn ze dat zeker niet. Het is weliswaar nog steeds te makkelijk om uit vrije trappen te scoren en te veel doelpunten ontstaan uit afvallende ballen geplaatste schoten van buiten het zestienmetergebied, maar hier staat meer dan genoeg tegenover. De physics, het scala aan spelmodi en het oog voor detail; Fifa 13 is sterk doorgeëvolueerd en daarmee een van de meest indrukwekkende voetbalgames van de afgelopen jaren.